Jaar-jaaru woykat bu jege woon askanam (Taatanu © Séydu Nuuru Njaay, Pikin Xuru-Naar : 19/01/1999)

 Ci sanwiye 1999, yeneekay Lasli/Njëlbéen amoon na laaj-tootu bu yaatu ag Njaga Mbay, doon ca feeñal ay jaar-jaaram. Waxtaan woowu Njaga Mbay amoon ak Séydu Nuuru Njaay, di njiital Lasli/Njëlbéen moom lañu leen fi indilaat, di ci ñeel woykat bu mag bu àddina sépp jooy.

Lasli/Njelbéen: Kan mooy Njaga Mbay?
 Man. Njaga jooju nga tudd, ñu ngi ma tuddee gennn góor gu tudd Njaga Mbeng, nekkoon jaaykat bu mag di woon itam aalim. May doomu góor gu ñuy wax Ngóor Mbay, ñu koy woowee Abdu Faatma ca Cilmaxa ak jiggéen ju ñuy wax Kumba Ndaxaar Sàll. Ngóor Mbay nag da daan xalam, Kumba Ndaxaar moo yore woon kër gi.
 Maa ngi judd ci 1948 ci Taatagin ca diiwaanu Siin-Saalum; booba jamono ay arondismaa amagul. Fa laa jàngee sa ma njàng mu njëkk ci tubaab, ba Yàlla def ci 1962, ma jóge fa dem Fatig di yokki sama njàng ci «CEG» ba fa nekk. Ci ñi njëkka jàng ci «CEG» ci la bokk. Ci 1965, ginaaw ñetti at ci daara ju dig-dóomu jooju, ma bàyyi dem nekki benewol ca rondismaa Taatagin. Foofu laa duggee làrme ci 1966.
 Ci xumbte yi doon tëj sunu jàngum militeer man ak ñoom Mbeng Mbay Maa Daawur, Siidi Buya Njaay booba liyetnaa la woon, ñoo xumbal ngoonal gi. Bi ñu paree ñu indi ñu Dakaar; booba Cerno Ba, mu ngi woon ca jawriñ ji ñu dénk gi Caada gi. Moom moo gis Sonaar Seŋoor ne ko gis naa xale boo xam ne, boo leen ko jële di na leen amal solo lool. Booba 1967 lawoon, maa ngi woon «Marin»; bi may dem ñu may dégglu ca Soraano, booba yere «Marin» la soloon. Ma dem ñu dégglu ma. Bés ba ma delluwaatee Soraano ngir nemmeeku la ma fa defoon, ñu ne ma foo nekkoon? Ñëwal liggéeysi.
Noonu laa duggee Soraano....
Am naa ñetti soxna ak ay doom. Aal pulaaren yi ñu ngi may njukkal. Am na ay gëstukat yu mel ni Amiidu Ja, yu bind ci man ay téere ak itam Ibrahima Wan, doon def ab gëstu ci njàngam ca Daara ju mag ja ci man, ak ñoom Samba Jabare ak Yusu Nduur. Baaba Maal moom itam moom bañ na ko ba balaa bég, su ne cépp Podoor ma dikk fa. Ku dikk mu ne ko kii mooy sunu xalifa, mooy sunu mag, mooy sunu lépp.
Xam nga kon mënu maa wax ci lenn di wone suma bopp te wone wu ma suma bopp jarale ko ci njabootu Aal-Pulaar yi...Maa ngi sargal itam Seex Aamidu Kan...

Tukki?
Dem naa ci réew yu bare. Dem naa Màkka 1987. Dem naa réew yu bare waaye duma fa yàgg, ndax dóomu-réew warul yàgg fenn bàyyi sa réew, dinga fa jëriñ loo xam ne soo nekkoon sa réew, mu ëpp fa doole.
Damaa màgg ne sama papa damay woy? Mu ne ma, tee ngaa baña woy? Ma ne ko, man damay woy! Mu ne ma kon, kom dangay woy rekk, dangay dem Dakaar. Soo demee, Alaaji Amadu Njaay Sàmb ma nga fa. Moom sama doomi yaay la, ki jur yaayam ak ki jur sama yaay, ñoo bokk ndey ak baay. Ma ne balaa maay dem ci Amadu Njaay Sàmb, naa «demerdeel» sama bopp. Ci laa tànnee fànni woyin bii ma tànn, muy yeete ak jàngale ci woy.
Noonu laa woye sama album bu njekk, ak ay woy yu mel ni:  mbëggéel, njuréel, fey bor, àndadoo yu baax, xaajaloo, terangaa. Ma xam ne, nekk fi di taggaate du woon dox. Te tàmm naa wax ne ku ñuy woy sa maam xas nañu la; ndax defagoo li sa maam defoon ba tax ñu bàyyi ko ci ni ñu wara tagg...Ndax ku ñu ne sa maam a dàq Dammeel, rendi Teeñ, te yow dàqoo kenn... Waaye ku ñu woy sa baay woy nañu la...Loolu mooy wax ji; xam nga ku sànt Mbàkke, ku woyal Sëriñ Tuuba nga bég, waaye Bamba rekk a demoom géej ga...!

Fent?
Am na ñuy wax naan: guddi lamay woy di dikkal, ñii naan bëccëg, ñii naan su ma meree, ñii naan su ma bégee. Man Yàlla da maa boole ci ñi nga xam ne ñii suma gisee lu ma ko jaral di naa xam fan laa koy jaar.
Moo tax woy, am na ñu koy tabax, am na ñu koy soppi, am na ñoo xam ne dañu koy fent ci saa si ( «emporowiise»)...Bu ma binde woy wi sax fàww ma bàyyi ci loo xam ne dama koy fent noonu ca ba moy koy woyi. Sëriñ Abdu moo ma waxoon ne kuy wax ak ñépp, ñépp amal nanu la njukkal. Looloo gën.
Bu ma demee ba di wax ku nekk yow laa yaakaar, dinaa dem ba dootuma yaakaar Yàlla. Nitu ñépp nay jeema wax ak ñépp. Sama woy maa ngi koy woy ni mu ma dikke...

Li ci topp

---

Diggante Senegaal ak Gambi wareesul a sax tóogaati di fàttali ni mu xátee! Ndax diggante ay doomu ndey ak ay doomu baay la, wenn askan wi la rekk! Loolu daan na gën a fés jamano, su ndem-si-Yàlla si Dawda Kayraba Jawara ñëwaan Senegaal di làkk Wolof, ndax dégguloon nasaraan, te itam Senegaal it du dëkku angale. Loolu nag lu neexoon la ci nop ag ci bët ndax da daan wonne rekk ne ñaari réew yi benn lañu: ñoo bokk làkk, bokk cosaan bokk aada.  

Nootaange tubaab bi kese moo taxoon ba ñu dem ba defe ni ñaari askan yu wutee lañu: ñii di làkk farañse, ñee di làkk angale; ñii naan "yes" manaam ña ca dés naan "non", te fekk nag dug ndam! (Li ci topp)