{"id":693,"date":"2012-09-18T23:44:38","date_gmt":"2012-09-18T23:44:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.wolof-online.com\/?p=693"},"modified":"2021-07-06T09:42:55","modified_gmt":"2021-07-06T09:42:55","slug":"laaj-toontu-ak-njaga-mbay","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.wolof-online.com\/?p=693","title":{"rendered":"Laaj-toontu ak Njaga Mbay"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/www.wolof-online.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/njaga600.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-742\" title=\"njaga600\" src=\"http:\/\/www.wolof-online.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/njaga600.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"403\" srcset=\"http:\/\/www.wolof-online.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/njaga600.jpg 600w, http:\/\/www.wolof-online.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/njaga600-300x201.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><\/p>\n<p><strong>Jaar-jaaru woykat bu jege woon askanam<\/strong><\/p>\n<blockquote><p>Ci sanwiye 1999, yeneekay Lasli\/Nj\u00eblb\u00e9en amoon na laaj-tootu bu yaatu ag Njaga Mbay, doon ca fee\u00f1al ay jaar-jaaram. Waxtaan woowu Njaga Mbay amoon ak S\u00e9ydu Nuuru Njaay, di njiital Lasli\/Nj\u00eblb\u00e9en moom la\u00f1u leen fi indilaat, di ci \u00f1eel woykat bu mag bu \u00e0ddina s\u00e9pp jooy.<\/p><\/blockquote>\n<p><strong>Kan mooy Njaga Mbay?<\/strong><\/p>\n<p>Man. Njaga jooju nga tudd, \u00f1u ngi ma tuddee gennn g\u00f3or gu tudd Njaga Mbeng, nekkoon jaaykat bu mag di woon itam aalim. May doomu g\u00f3or gu \u00f1uy wax Ng\u00f3or Mbay, \u00f1u koy woowee Abdu Faatma ca Cilmaxa ak jigg\u00e9en ju \u00f1uy wax Kumba Ndaxaar S\u00e0ll. Ng\u00f3or Mbay nag da daan xalam, Kumba Ndaxaar moo yore woon k\u00ebr gi. Maa ngi judd ci 1948 ci Taatagin ca diiwaanu Siin-Saalum; booba jamono ay arondismaa amagul. Fa laa j\u00e0ngee sa ma nj\u00e0ng mu nj\u00ebkk ci tubaab, ba Y\u00e0lla def ci 1962, ma j\u00f3ge fa dem Fatig di yokki sama nj\u00e0ng ci \u00abCEG\u00bb ba fa nekk.<\/p>\n<p>Ci \u00f1i nj\u00ebkka j\u00e0ng ci \u00abCEG\u00bb ci la bokk. Ci 1965, ginaaw \u00f1etti at ci daara ju dig-d\u00f3omu jooju, ma b\u00e0yyi dem nekki benewol ca rondismaa Taatagin. Foofu laa duggee l\u00e0rme ci 1966. Ci xumbte yi doon t\u00ebj sunu j\u00e0ngum militeer man ak \u00f1oom Mbeng Mbay Maa Daawur, Siidi Buya Njaay booba liyetnaa la woon, \u00f1oo xumbal ngoonal gi. Bi \u00f1u paree \u00f1u indi \u00f1u Dakaar; booba Cerno Ba, mu ngi woon ca jawri\u00f1 ji \u00f1u d\u00e9nk gi Caada gi. Moom moo gis Sonaar Se\u00c5\u2039oor ne ko gis naa xale boo xam ne, boo leen ko j\u00eble di na leen amal solo lool. Booba 1967 lawoon, maa ngi woon \u00abMarin\u00bb; bi may dem \u00f1u may d\u00e9gglu ca Soraano, booba yere \u00abMarin\u00bb la soloon. Ma dem \u00f1u d\u00e9gglu ma. B\u00e9s ba ma delluwaatee Soraano ngir nemmeeku la ma fa defoon, \u00f1u ne ma foo nekkoon? \u00d1\u00ebwal ligg\u00e9eysi. Noonu laa duggee Soraano&#8230;. Am naa \u00f1etti soxna ak ay doom. Aal pulaaren yi \u00f1u ngi may njukkal. Am na ay g\u00ebstukat yu mel ni Amiidu Ja, yu bind ci man ay t\u00e9ere ak itam Ibrahima Wan, doon def ab g\u00ebstu ci nj\u00e0ngam ca Daara ju mag ja ci man, ak \u00f1oom Samba Jabare ak Yusu Nduur. Baaba Maal moom itam moom ba\u00f1 na ko ba balaa b\u00e9g, su ne c\u00e9pp Podoor ma dikk fa. Ku dikk mu ne ko kii mooy sunu xalifa, mooy sunu mag, mooy sunu l\u00e9pp. Xam nga kon m\u00ebnu maa wax ci lenn di wone suma bopp te wone wu ma suma bopp jarale ko ci njabootu Aal-Pulaar yi&#8230;Maa ngi sargal itam Seex Aamidu Kan&#8230;<\/p>\n<p><strong>Fent&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Maa ngi ci sama \u00f1etenteeli kaset. Booba xalaatuma woon defarlu kaset. Sama kaset bu nj\u00ebkk mu ngi tudd \u00abDans le vent\u00bb, bi ci topp maa ngi ko tuddee \u00abndaanaani r\u00e9ew mi\u00bb, bi ci topp maa ngi ko tuddee \u00abnanu mu\u00f1\u00bb, bi ci topp mooy bi mujj, maa ngi ko tudde \u00abNjaga plus\u00bb. Ndax damaa fas yeenee wettali xali yi, moo tax mane Njaga ak as l\u00ebf, Njaga ak leneen. Misiku kaset moo deme noonu.<\/p>\n<p align=\"justify\"><strong>Bu leen kuppe\u00bb bu Yusu Nduur<\/strong><\/p>\n<p>Li j\u00ebm ci woy wi Yusu Nduur woy tudde ko \u00abBu leen kuppe\u00bb, xam naa ne \u00f1iy kuppe xam na\u00f1u sekere bi ci biir woy bi. Ndax ki \u00f1u waxoon ne moo koy kuppe ba \u00f1u ko de\u00f1cee ba n\u00e9g\u00ebni sii, y\u00ebf yaa ngi w\u00e9y di kuppe. X\u00e9y na Yusu dafa nj\u00ebkka wax nit \u00f1i, waaye ku fekke am na ci k\u00e0ddu. Lii da\u00f1u koo fekk ci jamono, te man samay woy damaa b\u00ebgg muy doon luy w\u00e9y. Lii kuppeeg tey la rekk ak t\u00e0kku \u00ebll\u00ebg; y\u00ebfi jamono la rekk. Man nag, samay woy dama ci b\u00ebgg di woy loo xam ne luy w\u00e9y la ba pare tey jii itam ma ciy woy luy w\u00e9y \u00ebll\u00ebg. Woy lu w\u00e9yoon d\u00e9mb, ngir fattali nit \u00f1i. Woy itam luy w\u00e9y \u00ebll\u00ebg lu m\u00ebna j\u00e0ngale la. Njiinu r\u00e9ew mi Bu \u00f1u ci j\u00e0ppul bu baax di na r\u00e9eri. Amoon na\u00f1u ci tiit ci jamono jee weesu waay tey \u00f1u ngi dikk, di j\u00e9em a saxal ndax ci seeni woy \u00f1u ngi ciy wax ay k\u00e0ddug wolof, \u00f1u nig ciy woy di ci boole ay tamaag nd\u00ebnd, di ci boole li \u00f1u moom&#8230;\u00d1akk a gu\u00f1u.<\/p>\n<p><strong>J\u00e0ng ak bind ci l\u00e0mmi\u00f1i r\u00e9ew mi? <\/strong><\/p>\n<p>Lu am solo la! Jigg\u00e9en ju masul j\u00e0ng tubaab m\u00ebn na tey bindal boppam ci l\u00e0mmi\u00f1am. Mo tax Y\u00e0lla di g\u00ebn barkeel seen ligg\u00e9ey! Na ku nekk j\u00e0pp ci li \u00f1u moom m\u00ebn caa lijjanti li mu soxla. Wolof ak pulaar l\u00e9pp a ci yem, loo ci woyofal mu w\u00e9y. Lasli\/Nj\u00eblb\u00e9en ligg\u00e9yam rafet na! Njiitam S\u00e9ydu Nuura Njaay woyof na! Abdu Juuf Sama digaale ak woykat yi, digaale bu rafet la. Dinaay seeti Coon, Yusu, Baaba. Baaba moom sama l\u00e9pp la. Abdu Juuf dama koo waxoon ne: yaay baayu nasiyo\u00c5\u2039 bi, kon yaa wara yore sam \u00absold\u00bb. Politigu ma ni ku nitu politik yi di defe waaye damay dindi l\u00e9pp luy xiiroo te loolu ndimmbal la. Abdu Juuf digoon na ma k\u00ebr, waaye booba ba tey am na at, te gisuma dara. Abdu dina ma d\u00e9glu, dina ma j\u00e0ng, dina ma gis. Umpalewul ne Njaga Mbay mu ngi ci r\u00e9ew mi. Ku r\u00e9ew y\u00e9pp wara soxla, war nga m\u00ebn a soxla sa r\u00e9ew. Jawri\u00f1 ji yore caada gi di Abdulaay Elimaan Kan, fan yii rekk gis naa ko, war na\u00f1oo gisewaat ci fan yii. S\u00ebri\u00f1 Abdu Asiis Si Dama koo b\u00ebgg. Di \u00f1aan Y\u00e0lla yeene bi mu amoon ci bani aadama yi ci kow suuf, Y\u00e0lla defal ko ko muy mb\u00e9gt\u00e9em ci biir suuf. Ku baax la; tey w\u00e9etal na askan wi. Maa ngi koy jaale wa k\u00ebr Seexu Umar, waa k\u00ebr Momar Anta Sali ak kilifaay diine y\u00e9pp: Laayeen, \u00d1aseen, Njaasaan, Cenaba, ak f\u00e9pp fu jullit yi f\u00e9ete. Ndax du naqar weet rekk la! K\u00e9pp ku baax ba seeti sa xarit bi nga g\u00ebn a fonk \u00f1ee la rekk a war! Y\u00e0lla na suuf sedd ci kawam te eggali sunu yeene ci kow suuf. Meb\u00e9t Maa ngi xaar laata may g\u00e9nn\u00e9ewaat leneen, ndax ku lekk ak \u00f1aari loxo gawa suur.Te war na boo nekkee ci g\u00e9ew, ba mu y\u00e0gg, nga demaat ca l\u00e0ng ga, ngir j\u00e0ngaat.<\/p>\n<p><strong>F\u00e0ttaliku<\/strong><\/p>\n<p>Man woy, bu ma dee f\u00e0ttaliku, maa ngi ko t\u00e0mbalee def bi ma nekkee xale. Bi may raam, sama p\u00e0ppa, dafa amoon benn xaritu \u00abseef de kanton\u2039\u00bb bu nuy wax Seex Njaay. Bu ngoonaan bu nu dikkee ca k\u00ebr ga, di xawaare may raam nag di f\u00ebxle xalaam yeeg, di woyantu; su ko defe \u00f1u daldi may j\u00ebl t\u00ebrali. Ma m\u00e0gge noonu, m\u00e0gge noonu ba ba may dugg lekkool. Ca lekkool ba itam, ci jamonoy Fay Waali dooonoon fa j\u00e0ngalekat, Rosi\u00f1ool la\u00f1u ma dooon woowee. Booba Iba Deer Caam mii tey, moom ak seneraal Waali Fay j\u00e0ngaloon na\u00f1u ma&#8230;<\/p>\n<p><em>Taatanu \u00a9 S\u00e9ydu Nuuru Njaay, Pikin Xuru-Naar : 19\/01\/1999<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jaar-jaaru woykat bu jege woon askanam Ci sanwiye 1999, yeneekay Lasli\/Nj\u00eblb\u00e9en amoon na laaj-tootu bu yaatu ag Njaga Mbay, doon ca fee\u00f1al ay jaar-jaaram. Waxtaan woowu Njaga Mbay amoon ak S\u00e9ydu Nuuru Njaay, di njiital Lasli\/Nj\u00eblb\u00e9en moom la\u00f1u leen fi indilaat, di ci \u00f1eel woykat bu mag bu \u00e0ddina s\u00e9pp jooy. Kan mooy Njaga Mbay?&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.wolof-online.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/693"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.wolof-online.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.wolof-online.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.wolof-online.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.wolof-online.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=693"}],"version-history":[{"count":26,"href":"http:\/\/www.wolof-online.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/693\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2552,"href":"http:\/\/www.wolof-online.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/693\/revisions\/2552"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.wolof-online.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=693"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.wolof-online.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=693"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.wolof-online.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=693"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}