Senegaal ak bés bi UNESCO jàgleel làkki-ndey…

Bésu 21 fan ci weeru Fewrie at mu jot, moom la kurél giy toppatoo caada, njàng ak xamtéef (UNESCO) te feeteewoo ci mbotaayu-xeet-yi, jagleel làkki-ndey yi, maanaam làkk wi nga xam ne moom la nit ku nekk nàmp. Loolu bi ko UNESCO dooree ak léegi ëpp na 10 at. Li waral bés bi mooy yee nit ñi, artu leen, soññ leen ci solo bu jeggi-dayoo bi làkki-ndey yi am ci fànnu yokkute yépp. Rawatina ci réewi Afrik nga xam ne danaaka ya ca ëpp ba ñu tàbbee ci “kolonisation” ba téy jii ñu moomee seen bopp, da ñoo xeeb seeni lákk yi nu nàmp. Réew yi gëna bari Afrik, Senegaal waxi noppi, seeni làkk sedduñuleen daanaka benn cër bu tàkku. Kenn du leen jàng mbaa di leen jàngale ci lekool yi, kenn du leen jëfandikoo  ci bérebi àttekaay yi ak feneen ak feneen..Dañu leen a soofal daal maanaam. Te fekk nag, loolu sax naka jekk moo waral sunu xeex bii; amul wenn askan wu mëna am tawféex, yokkute ak jëm-ca-kanam ci wàllu politik, koom-koom, njàng ak leneen te dumuyoo ay làkkam. Bind nañu ko fi lu bare, indi nañu it firnde yiy wone ne réewi tubaab yi seen bopp te ñu leen di roy ci lu nekk, laata ñu doon genn cig lëndëmtu, dañoo mujj dekkil seeni làkk. Loolaa nga xewoon ca ndorteel 15eelu xarnu bi: booba ñoom làkki lateñ rekk lañu daan jàng di ca bind, defe woon ne seeni làkk tekkiwuñu dara. Ba ñu dàgge buum googu lañu tàmbale gindeeku ba léegi, am yokkute ci lu nekk, ba tollu tey ci boppu àddina. Looloo waral ba UNESCO nemmeekoo càggante ak yàq gu jeggi dayoo googu la def at mu nekk muy fàttali xeet yi ak askan yi seeni làmmiñ! Ndax gëstu yépp ci fànnu xam-xami làkk ak xaralaay-jàngale wone nañu ci lu wér, ne xale bi door njàngam ci làkk wi mu nàmp, mooy gëna ubbeeku fuuf moroomam ma tàmbale njàngam làkk wu mu nàmpul. Li ko waral mooy xale bi buy dal rekk dees di tàggat xelam ci fànn yu bare niki matematik, xam-xami cosaan, fisik ak yeneen…Te bu dee, kom ni ñu koy defe Senegaal, njàng mi yépp ci nasaraan la, su xale bi dugge lekool day mel ni ku lu. Day mel ni perantal buy doora jàng wax. Di na def lu yágg ciy at balees ko mëna jángal lenn lu am solo ci nasaraan. Ndax déggu ko! Li ëpp ci lu muy jàng du weesu ijji ak nafar lu mu xamul lu muy tekki…Rax ci dolli, xeeb boppam, tiitange ak jaaxle bi xale bi di am, su ràññee ne, ndeke moom làkk bi mu nàmp tekkiwul dara ca béréb yay indi tekki ëllëg ca réewam! Day juux ci lu ñu woowee “crise d’identité”, maanaam, dootul ràññeeti li mu doon, day nekk ku neex a yobbale, ku neex ómmat! Waxoon nañu fi itam ne sax soo koy seet, demokarasi bi ñuy wax, maanaam “nguuru askan wi ngir askan wi”, mënul a am ci làkk woo jeggani!

Wante tey biñu deme bay tekki-ci-saa si lépp li ñuy wax ci pencum-réewum Senegaal ci làkki-réew mi, sànt nanu Yàlla ndax mel na ni li ñuy fiy wax am na ñu ko dégg! Ndokk! Wante li des bare na lool: jot na ñu jàngale làkki réew mi ci dara yi, ci lekool!

Dr. Tamsir Anne © wolof-online.com

4 Responses

  • S . Balla Lo says:

    waxati nga dëgg. waaw li ma bëgga laaj mooy nan prograamu jángum wolof tëdde ca Senegaal fii mu ne? ndax limakoy laaj ci ay nit dafa bari te ba leegi mënu ma leena tuntu

  • admin says:

    Jërejëf sëñ Balla ci sa xalaat yu rafet yépp…njagaleem wolof nag ba léegi seddaguñu lenn lu am solo…duggagul ba léegi ci lekkool…tumuraanke rekk…! Mel na ni sunu njiit yi ba léegi gindeekooguñu…Moo tax jëm-ca-kanam di na jafe lool…

  • serignemor says:

    bir mi booy xool dafa dow sax yaram! waaye nan yokk gëstu yi.
    May laaj ku bëgòon’a siiwal ab téeré ci wolof nooy def?

    sama mail: serignemor@hotmai.it

  • kariim says:

    li nga dëgg la gu wex qàtte ne kanni waante mbirmi dugubi nduxumla la ko yàx ma nga ca bir suf sa ndaxte liy sunu gimiñ nunn waa Afrig mooy ne ba fi Tubaab bi di jóge làtaa muy dem dafa jéll ay doomi réewmi dugél lenn ci bajub wordusabeel fóott lénn bañu seet weeci ca lañu naampon mu tàggat lenn ca lako neex li moo tax .
    munee lenn nakk kuci bégga tekk’i éllag danga wara mel ne nun di roy ci nun di xool ci sunuy bët di xalaat ci sunu làkk ndax nuun kaat nooy yéen kuci meel ne nun doo am darra lu lay galankor ci aduna si .
    te liy fër nde ji mooy ne leopool sedaa segoor tubaab bu ñuul la woon ,Abdu juff doomam la woon ,Abdulay waad ñaari doom been jabàr ak ki sétam ñëpp Frânsse la ñiy wax te mboolem ñi nee ci ngurr gu sénni doom ñaa ngay jànge ca bitiim réew mbaa dugél lénn ca lekol lu nasaraan sa fumel ni salesiyaano wala seent mary de ann.
    te ñoñee élék ñooy wéll bétiku’at yoorsi réewmi te bu g¡kerooge ñoom duñu dëgg sex wolof ba koy wax ,te wal yées bi la’i leegi kay yéen ñii yàlla may xel ngen baña soonu tey baña taayi di ñaan ci kaatanuk sunu boroom mu lamiñ ak xélima gu am barke ba gone’yeeg magi qérrnu bi fekki si len ci li ngeen yénee réewmi ci dara jay yónent yàlla bi ak wormay magg ñu bax ñifi neek koon tey wax taan ak kilifay diinne yi ndax ñu jaapu le nu ci .

Leave a Comment